Yazılım patentleri sorunu 70′li yıllara dayansa da bu durum son yıllarda kızışarak bir savaş haline geldi. Donanım üreticileri ve büyük yazılım firmaları cephenin bir yanındayken diğer tarafta ise Özgür Yazılımı ve Açık Kaynak Yazılımları destekleyen yazılımcılar ve kullanıcılar yer alıyor.
Bugün tartışmanın odağında ABD tarzı patentlemenin AB’de de geçerli olup olmayacağı yatıyor. ABD yasalarına göre saf yazılım ve iş metotları patentlenebilirken, AB yasaları buna izin vermiyor. Üstelik söz konusu durum Avrupa Parlamentosu’nca 24 Eylül 2003 tarihinde bir kez daha onaylandı. İlk kez ‘bilgisayar kullanılarak ger- çekleştirilen buluşların’ patentlenebilirliği kabul edildi, ancak getirilen ek düzenlemelerle ABD tarzı patentlemenin tamamen önüne geçildi. Böylece algoritmalar ve iş metotları (Amazon’un aldığı ‘tek tıkla alış veriş gibi) bir kez daha tamamen patent yasalarının kap- samı dışına çıkarıldı. Ancak bu son değil, patent savaşının yeniden alevlendiği bir başlangıçtı. Patent lobisi, faaliyetlerine hız verirken patent karşıtları da buna sessiz kalmadı. [1]
Avrupa Birliğinin 24 Eylül 2003 tarihinde aldığı bu karar Özgür yazılımcılara bir destek niteliğinde olduğundan bu gün Dünya Yazılım Patentlerini Durdurma Günü olarak kutlanıyor.
Peki savaşın temelinde hangi fikirler yatıyor:
Yazılım patentleri savaşının en ilginç yanlarından biri patenti destekleyen ya da karşı çıkan tarafların argümanlarının temelinde yenileşim (innovasyon) kavramının yatıyor olması. Patentleri destekleyenler, patentlerin yeni teknolojilerin yenileşimi teşvik ettiği görüşündeler. Yeni ortaya konan ürün üzerindeki ayrıcalıklı haklar rekabeti teşvik ediyor ve o da yenileşimle sonuçlanıyor[2]. Heckel’e görede [3], fikri mülkiyet haklarıyla sağlanan ayrıcalıklı haklar yazılım endüstrisinde yenileşim ve gelişim için gerekli.
Muhalifler ise aksini düşünüyorlar. Patentler yazılımda yenileşimi arttırmayacak, tam tersine çıkaracağı mali engellerle yazılımcıların yaratıcılığına zarar verecek diyorlar. Özgür Yazılım Hareketi yenileşim için bilginin paylaşımını gerekli görüyor. Yazılım patentlerinin, kullanıcıya sunulan yazılımların miktarını düşüreceğini de vurguluyorlar[4].
Yazılım Patentlerine Karşı Çıkanlar:
Patent karşıtı cephe oldukça geniş. Örneğin IBM ve Microsoft’un aksine Oracle, var olan ‘copyright’ ve ticari sırları koruma yasalarını patent yasasından daha uygun görüyor. Oracle, patentlerin yenileşimi arttırmayacağını, çünkü yenileşimin geçmiş bilgi birikimine dayandığını düşünüyor [5].
Fransa, patent karşıtı mücadelede AB içinde lider rolünü üstlenmiş durumda [6]. Ancak yazılım patentlerine karşı en kararlı ve tutarlı muhalefet Özgür ve Açık Kaynak Kodu destekleyen çevrelerden geliyor. Bu muhalefet kitlesel bir harekete dönüşmüş durumda. Aslında bu da dolaylı bir lobi faaliyeti. Farkı, kapalı kapılar ardında yapılan pazarlıklar ve tehditler yerine, kamuoyu baskısıyla yasama sürecini etkilemeye çalışıyor olması. Bu strateji doğal bir tercih olmasının yanında zorunluluk da. Komisyonda ve Konsey’de patent lobisine karşı savaşın çoktan kaybedildiği düşünüldüğünde geriye sadece Avrupa Parlamentosu
kalıyor. Parlamento seçimlerinde de yoğun bir faaliyet yürütüldü. Yeşiller’e ve patent karşıtı diğer adaylara destek verildi [7,8].
Sonuç:
Yazılım patentleri savaşları daha uzun süre devam edeceğe benziyor. Önemli olan bizim gibi gelişmekte olan ülkelerdeki yazılımcıların savaşın hangi tarafında yer alacağına karar vermesi ve uzun dönemde sonuçlarını doğru kestirebilmesi.
[1]İ.İzlem Gözükeleş, EMO, http://www.emo.org.tr/resimler/ekler/8bb68e2b38e4a8c_ek.pdf?dergi=6
[2] Morgan, J. V., Chaining Open Source Software: The Case Against Software Patents, May 99, http://lpf.ai.mit.edu/Patents/chaining-oss.html, son erişim 5 Haziran, 2004
[3] Heckel, P., Debunking the Software Patent Myths, Communications of the ACM 35.6 (1992)
[4] Patent Reform Is Not Enough, GNU, http://www.gnu.org/philosophy/patent-reform-is-not-enough.html, son erişim 4 Haziran, 2004
[5] Oracle Corporation - Patent Policy, http://www.base.com/software-patents/statements/oracle.html, son erişim 6 Haziran, 2004
[6] Software Patents in France, http://swpat.ffii.org/players/fr/index.en.html, son erişim 6 Haziran, 2004
[7] Election Questionnaire Responses , http://kwiki.ffii.org/ElectPart0405En, son erişim 8 Haziran, 2004
[8] EU votes through software patent changes, http://news.zdnet.co.uk/business/legal/0,39020651,39155028,00.htm, son erişim 8 Haziran , 2004.
